LPG Nedir?
LPG'li Sistemler Nasıl Çalışır?
Sıralı (Sequential) Sistemler
Neden LPG Kullanılmalı?
LPG Dönüşümünü Kimler Yapabilir?
Gaz Sızdırmazlık Raporu

LPG Nedir?
LPG (Liquid Petroleum Gas) (Sıvı Petrol Gazı), basınç altında sıvı halde bulunan propan ve bütana verilen ticari isimdir. Doğalgaz kuyuları ve ham petrol rafineleri olmak üzere iki ana kaynaktan elde edilir. Ham petrolün destilasyonu ile ortaya çıkan LPG, önce sudan arıtılır. Ardından içerdiği kükürt miktarı standartlara uygun sınıra indirilir.

Kolay depolama ve taşıma için genellikle sıvı halde tutulur. Gaz yakıtlar hidrojence zengindir ve silindirlere gaz fazında girerler. Bu iki karakteristik temiz bir yanma sağlar. Diğer bir deyimle LPG, taşıtlar için temiz bir enerji kaynağıdır.

Basıncı düşürülüp, sıcaklığı artırılarak sıvı halden gaz haline dönüştürülür ve benzine mükemmel bir alternatif yakıt haline gelir.

LPG'li Sistemler Nasıl Çalışır?

Otogaz (LPG) istasyonlarından sıvı haldeki LPG, dolum ağızları vasıtasıyla aracın bagajındaki LPG tanklarına doldurulurlar(+20 derecede depo iç basıncı 4,5 atmosferdir). LPG tankı üzerindeki şamandra vasıtasıyla bakır borulardan aracın motor bölümündeki gaz valfine ve oradan da basınç düşürücü (buharlaştırıcı) beyne iletilir. Buharlaştırıcı tarafından sıvı halden gaz haline çevrilen (0.5-0.6 bar) LPG buradan mikser vasıtasıyla aracın karbüratör kısmına aktarılır ve burada yanma gerçekleşerek araç hareket eder.

Sıralı (SEQUENTIAL) Sistemler

Otomobil üreticileri 1996 yılından sonraki ürettikleri araçlarda yakıt sistemini sıralı olarak üretmişlerdir. Enjeksiyonlu araçlarda yakıt sistemini kontrol eden bir elektronik kontrol ünitesi mevcuttur. Bu elektronik kontrol ünitesi yani ECU (beyin) aracın yakıt verilerini alır, silindirlerdeki yanmayı sağlar. Bu da enjektörlerin ne zaman ve ne aralıklarla açılıp kapanacağının sinyallerini vererek yapar. 1996 yılından önce enjeksiyonlu araçların enjektörleri hepsi birden açarak yakıt püskürtmesi yapmakta idi. Günümüzde ise enjektörler ihtiyaç oranında ECU den aldığı sinyaller doğrultusunda tek tek açarak yanma hücresini doldurur ve tam yanmayı sağlar. Tek tek olan sistemlere sıralı sistem denir.

Sıralı gaz enjeksiyon sistemleri (S.G.I ) tüm enjeksiyonlu araçlara monte edilir.

Sıralı Sistem aracınıza monte edildikten sonra aracın orijinal benzindeki verileri bilgisayar vasıtasıyla kalibre edilerek gaz enjeksiyon elektronik kontrol ünitesine yüklenir. Bu veriler gazın çalışma prensipleri dikkate alınarak sonradan monte edilen gaz enjektörleri üzerinden direkt olarak yanma hücresine gönderilir. Araca monte edilen Sıralı Sistem araçta performans kaybına neden olmaz.

Sequential (sıralı) sistemlerde monte edilen MAP yani basınçölçer sayesinde aracın gazı bitince veya basınç düştüğünde (gaz kaçağı vb.) otomatik olarak araç benzine geçer.İlk çalışma esnasında sistem montaj esnasında takılmış olan ısı sensörlerinden ısıyı algılaması ile otomatik olarak gaza geçiş yapar.

Sıralı Sistemin Diğer LPG Dönüşümlerine Göre Avantajları
Performans: LPG de çalışmayı benzinle çalışmadan ayırt edemezsiniz.
Tasarruf: En az %40-50 yakıt tasarrufu sağlar. Araç ilk olarak benzinde çalışır ve 28 derece ısıdan sonra otomatik olarak gaza geçiş yapar. İstendiğinizde el ile benzine anında geçiş mümkündür.
Problemsiz: Aracınızdaki patlatma problemi ortadan kalkar. Sıralı Sistemlerdeki Kontrol Ünitesi aracın kontrol ünitesinden bağımsız olduğu için araçtaki kontrol ünitesine zarar vermez.(hata kodları oluşmaz)

Teknolojik gelişmeler ve otomobil üreticilerinin bu çalışmalarından sonra LPG dönüşüm kiti üreticileri de bu alanda çok büyük atılımlar yapmıştır. Dönüşüm kitlerini sıralı olarak çalıştırır hale getirmişlerdir.

Enjeksiyonlu araç plastik manifoldlu ise Sıralı Sistem takılması gerekmektedir. Plastik manifoldlu araçlara takılan Sıralı Sistem adı verilen SGI Sistemi profesyonel olarak montaj yapılmaktadır. Sıralı sistem uygulaması olarak BRC SEQUENT 24 ve LOVATO ‘nun Otogaz Kitleri montajlarımız arasındadır.

Sıralı sistemlerede enjektörlerinin arıza yapmaması için filtrelerinin 20.000 km değişimi şarttır.

Neden LPG Kullanılmalı?

• Dünya Çapındaki Firmaların Bu Sisteme Yönelmiş Olmaları
Büyük otomotiv firmaları bu sistemi üretim aşamasında otomobile yerleştirerek LPG uyumlu otomobilleri piyasaya sürmektedirler. Yakıt sağlayıcı firmalar ise yakıt istasyonlarında LPG üniteleri kurarak bu yakıtın yaygınlaşmasını sağlamaktadır.

• Benzinli Sistemlerden Daha Güvenli
Doğru montaj halinde LPG benzinden daha güvenlidir denilebilir. LPG çarpma tahribat deneylerinden geçmiş, giriş kilitleme ve aşırı sıcaklık kontrol valflı basınçlı dökme çelik depolarda muhafaza edilmektedir. Bu valf, şiddetli taşıt yangınlarında LPG'nin genleşmesi halinde bile kontrollü miktarlarda LPG çıkışına müsaade eder. Bu kontrollü yanma, depoyu standard benzin deposundan daha güvenli yapmaktadır.

LPG Sistemi otomatik güvenlidir. LPG sistemi için kullanılan tüm aksamlar E-CE-R 67 belgelidir. Yakıt tankları kullanma basıncının yaklaşık 9 katı basınçla test edilmektedir. Araçlarda kullanılan benzin deposunun saç kalınlığı 1 mm olup, dayanma basıncı max 5 bardır. LPG tankının saç kalınlığı 4 mm olup 110 bara kadar dayanmaktadır. Buda benzin deposunun dayanma basıncının 22 katı demektir. Tüm dolum tanklarımız sertifikalıdır. Ayrıca yakıt tanklarının güvenliği için tankın %80'den fazla dolumunu engellemek için güvenlik sistemi mevcuttur. Multivalfteki bakır boruda herhangi bir gaz kaçağı söz konusu olduğunda Multivalfteki emniyet sistemi sayesinde gaz otomatik olarak kesilir.

• Çevre Dostu Bir Yakıt
Benzine göre daha düşük egzoz emisyon değerlerine sahip olduğu için oto gaz, çevre bilinci gelişmiş ülkelerde "temiz ve alternatif bir yakıt" olarak değerlendiriliyor. Kullanan araçlar atmosfere daha az miktarda zararlı gaz bırakır. Bu da daha temiz bir hava ve daha yeşil bir çevre demektir.

• Motorun Ömrünü Uzatır
Kullanan araçlarda LPG yanma neticesinde motorda asit ve karbon atıkları bırakmadığından motorun ömrünün uzun olmasına yardımcı olur. Silindirdeki yağ filminin yırtılması söz konusu olmadığından motor parçalarının ömrü uzar. Motor verimi düşmez çünkü benzine oranla daha yüksek oktan sayısına sahiptir.

• Diğer Yakıtlara Göre Daha Ekonomik
Bu sistem 15.000. km'de kendini amorti etmektedir. 1 lt. benzinle alınan yol 1.1 lt. sıvı LPG ile (%10 daha fazla ) alınmasına rağmen, 1 lt. benzinin fiyatı, 1 lt. sıvı LPG'nin 2 katı olduğundan km. maliyeti açısından sonuçta %50 oranında ucuzluk sağlamaktadır. Düşük vergi uygulaması nedeniyle benzin ve diğer yakıtlara oranla daha ekonomiktir.

• Aracın Mevcut Sistemini Bozmadan Monte Edilebilme
Otogaz Sistemleri dizel harici araçlara 3-5 saatte monte edilebilir. Mevcut olan benzin sisteminde hiç bir değişiklik gerektirmez. Aracın içinden kumanda düğmesi sayesinde hem LPG hem de benzinle çalışma imkanı sağlar.
Benzinle çalışan, katalitik enjeksiyonu olan veya olmayan, karbüratörü bulunan araçlara monte edilebilir. Asıl önemli nokta çevrilebilecek araba benzinle etkin bir şekilde çalışabilmelidir. Özellikle, elektrik ve ateşleme sistemi, bu sistem kurulmadan önce kontrol edilmelidir.

LPG Dönüşümünü Kimler Yapabilir?

28 Kasım 1997 tarih ve 23184 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ ile LPG dönüşümü yapan işyerleri için yeni düzenlemeler yürürlüğe sokulmuştur. Bu düzenlemeler aşağıdaki gibi özetlenebilir:

- Araçlarda LPG dönüşüm montajlarının projesine uygun eğitilmiş uzman kişilerce yapılması,
- LPG dönüşümü yapılan araçların LPG kullandıkları ruhsatlarına işlenilmesi,
- Araç dönüşüm yerleri TSE'den belgelendirilmesi,
- Araçların LPG kullandıkları ön ve arka cama yapıştırılacak etiketle belirlenmesi
- TSE'den alınacak araçların istasyonlarda yapılan yıllık muayenelerinde sızdırmazlık raporunun araç sahibinden istenmesi,
- LPG'li araçlar kapalı yerlerde park edilmemesi gibi hükümler ihtiva etmektedir.

Araçların LPG sistemine dönüştürülmesi için dönüşümü firmalardan istenen bilgi ve belgeler ise şunlardır:

1. Yetkili bir mühendis ve mühendisin yetki belgesi fotokopisi,
2. Mühendislik dönüşüm yapan firma arasında iş sözleşmesi fotokopisi,
3. Mühendisin imza sirküsü fotokopisi,
4. Her tip prototip araç için üniversiteden veya TSE'den alınacak gaz sızdırmazlık raporu
5. Karayolu uygunluk belgesi-Mühendis tarafından tasdikli
6. Trafik tescil belgesi-Mühendis tarafından tasdikli
7. Hesap formları (Ağırlık ve denge hesapları)-Mühendis tarafından tasdikli
8. Her tip araç için LPG montaj proje resmi çizilip odaya kayıtlı mühendisçe onaylanacaktır.
9. Üretilecek araçlarla ilgili ciro belirtilecek ve harç yatırılacak.

Aracınıza LPG dönüşüm sistemi montajı yapıldıktan sonra kullanılan malzemelerin ve yapılan montajın standartlara uygun olup olmadığı konusunda mutlaka Makine Mühendisleri Odasına kontrol ettirilmesi ve Montaj Tespit Raporunun alınması önerilmektedir.

Gaz Sızdırmazlık Raporu

Sızdırmazlık Raporu, Makine Mühendisleri Odası tarafından, LPG'li ve CNG'li araçların kontrolü sonucunda, araçta gaz kaçağı olmadığına dair rapordur. Daha önceden aracın ruhsatına "LPG" işli araçlar yada yetkili bir firma tarafından montajı yapılmış araçlar, Makine Mühendisleri Odası'na araçlarını kontrol ettirdikten sonra montajı uygunsa ve aracın sızdırmazlığı sağlanmışsa bu raporu alabilirler.

Daha önceden LPG ruhsatı olan araçlar Makine Mühendisleri Odası'nın herhangi biri birimine bu raporu almak için başvurabilirler. Yeni montaj yapılan araçlar ise, Makine Mühendisleri Odası tarafından verilen "SMM" belgesini, montajı yapan firma hangi birimden almışsa, araçlarda "Sızdırmazlık Raporu"nu ve birlikte verilen "Montaj Tespit Raporu"nu aynı birimden alabilirler.

Sızdırmazlık Raporu'nun geçerlilik süresi 1 gündür. Bu yüzden LPG'li araçların, Araç Muayene İstasyonuna gidecekleri gün bu raporu bu raporu almaları uygun olacaktır. Hususi otomobiller 2 yılda bir, ticari araçlar her yıl araç muayene öncesi bu raporu almak zorundadırlar.

Montaj Tespit Raporu, Makine Mühendisleri Odası tarafından, yetkili firmalara verilmiş matbu form evraklar üzerine düzenlenir. Yeni montajı yapılmış araç, Makine Mühendisleri Odasına geldiği zaman aracın Montaj Tespit Raporu, montajı yapan mühendis tarafından onaylanır.

01 Mart 2006 tarihi itibariyle LPG'li araçlara Makine Mühendisleri Odası tarafından LPG/CNG Ruhsatı verilmeye başlanmıştır.